۲۱ فورال بین الخالق آنادیلی گونو موناسبتیله تورک قادینلار مرکزینین بیانیهسی
21 فوریه، آنادیلی گونو، انسانین ان تمل حقوقلاریندان بیرینی یادا سالیر: هر بیر اوشاغین اؤز آنادیلینده دوشونمک، اویرنمک و اینکشاف ائتمک حقی.
یونسکو ابتکاری ایله رسمیت قازانان بو گون، یالنیز بیر مدنی مناسبت دئییل؛ بلکه دیلین کیملیک، روحسال تهلوکه سیزلیک و انسانا لاییق کرامت ایله درین باغی اولدوغونو خاطیرلادیر.
چوخدیللی و چوخملیتلی توپلوملاردا ،کی عموما رسمی تکدیلیلیک و مدنی انحصارچیلیق تعلیم سیستمینده حاکمدیر، آنادیلی رسمی ائگیتیم دیلی اولمایان اوشاقلار، مکتبهگئدن ایلک گوندن «کیملیک قیرقیسی و یا بحرانی» ایله اوزبهاوز اولورلار. بو قیرقی یالنیز دیل مسئلهسی دئییل؛ بلکه روحسال، دویغوسال و حتی عصبی-هورمونال اینکشافلا باغلی بیر دورمدو و بو دوروم اوشاغین روحسال ساغلیقی و ائگیتیم یولو اوزرینه اوزونمودتلی اثر قویور.
آنادیلی اولمایان دیلده ائگیتیم یا ائگیتیمین سونوجلاری
اینکشاف پسیخولولوژی و پداگوژی ساحهسینده آپاریلان تحقیقاتلار گؤستریر کی، حیاتین ایلک ایللری و خصوصا ابتدایی مکتب دورهسی، اوشاغدا دئیگرلیلیک، باغلیلیق و روحسال تهلکه سیزلیک (امنیت ) حسینین اولوشماسی اوچون ان حساس مرحلهدیر. اوشاق اوزون دویغوسونون و ائوینین دیلی اولمایان بیر دیلده اساس آنلاملاری اویرنمگه مجبور قالاندا، بیر نچه منفی نتیجهلرله قارشیلاشیر:
۱. اؤزگونین آزالماسی و تحصیل ده ناکاملیق حیسی
اوشاق دیل چتینلیگینی بیینسل یترسیزلیکه قاریشدیراراق، اؤزونو «آغیلسیز» یا «گئری قالان» گؤره بیلر. حالبوکی مسئله، یالنیز دیل سورونو دئییل.
۲. اضطراب و داواملی روحسال تزییق
هر گون بیگانه بیر دیل اورتامیندا اولماق، اوشاغین استرس سیستمینی فعال حالتده ساخلا یار. بو حالت اجتماعی اضطرابا، اؤزونهچکیلمهیه یا حتّا ساواشقان داورانیشلاراسبب اولا بیلر.
۳. عایله و ییرلی کولتور ایله کیملیک باغینین ضعیفلنمه سی
مکتب دیلی «اوستون» دیل کیمی تقدیم اولوناندا، اوشاق اوزون عایله دیلینی و کوکلرینی دَیَرسیز گؤره بیلر. بو، مدنی اوتانج حسینه و نسللرآراسی اوزاقلیغا سبب اولا بیلر.
۴. تحصیل قورلوشونون گئریلمه
دیل فرقلیلیگی ایله مکتبه گئدن اوشاقلارین چوخو، آنلایشینین آشاغی اولماسی ضعف کیمی دئییل، دیل سورونو اولماسی سببیله رسمی دگرلندیرمه لرده داهَا دوشوک سونوجلار آلیرلار. اصلینده بو، فردی نقص دئییل، تحصیل عدالتسیزلیگیدیر.
چوخدیللی توپلوم لارین باشاریلی تجربهسی
مدرن و فدرال اولکهلرین تجربهسی گؤستریر کی، چوخدیلیلیگ تهدید دئییل، بلکه اجتماعی سرمایهدیر.
میثال اوچون کانادا نین تعلیم سیاستلری و یئرلی دیللره حمایه، رسمی ایکی اؤلکه میقاسیندا دیل ایله یاناشی ( اینگیلیز و فرانسه دیللری) بیرلیکده یاشامین باشاریلی نمونهسینی یاراتمیشدیر. تحقیقاتلار گؤستریر کی، آنادیلینده ابتدایی تعلیم آلان اوشاقلار، بیرسونرکی آددیملاردا ایکینجی دیلده ده داهَا اوستون سونوجلار گؤستریرلر.
هندوستاندا دا گنیش دیل چئشیدلیلیگینه باخمایاراق، بیر چوخ ایالتده چوخدیلی تعلیم اویغولانیر و آنادیلینده تدریس، مدرسهنی ترک ائتمه اورانینی آزالدیر و مشارکتین آرتماسینا سبب اولور.
اسکاندیناویا اولکهلری ده بو ساحهده باشاریلی اؤرنکلر سونور.
اسکاندیناویا ائولکه لرینده ده رسمی دیلدن علاوه، آزینلیق دیللری رسمیت قازانمیش و اوشاقلارا آنادیلینده تاماملاییجی تعلیم حققی وئرلمیشدیر. بو سیاستلر، کولتورل امتیاز دئییل، اوشاق حقوقو و ائگیتیم عدالت چرچوه سینده تعریف اولونموشدور.
بو تجربهلر گؤستریر کی، چوخدیلیلیگ ملی بیرلشیم اوچون تهدید دئییل؛ عقلانی مدیریت ایله، اجتماعی هم راییلیگین گوجلنمه سینه خیدمت ائدر
ایراندا چوخ ملیت لیلیک و انکار مسئلهسی
بعضی ائولکه لر، اوجومله دن ایراندا دیل و ملی چئشیدلیلیک یا انکار اولونور و یا امنیتی بیرمسئله کیمی تقدیم اولونور. بئله بیر یاپی دا تکدیللی اجباری ائگیتیم، «تک چئشید بیرکولتورون وار اولماسینا» وسیله اولور.
تاریخ گؤستریر کی، چئشیدلیلیگی انکار ائتمک، اونو یوخ ائتمیر.باسدیریلمیش چئشیدلیلیک، ییغینلاشمیش و حل اولمایان مسئلهیه دؤنوشورائله کی گونسیزلیک، اجتماعی آیریلیش و سیاسی توققوشماقلاری دَرینلَشدیریر. ایرانین چوخدیللی و چوخ کولتورلو اولما گرچگی، تاریخی و اینکاراولونمازبیر حقیقتدیر. بو حقیقتی گؤزممه زلیکدن گلمک «کول آلتیندا اود» یاراتماق کیمی دیر.
آنادیلی، اوشاغین حققیدیر
بیلمسل اوشاق حقوقو پرنسیبلرینه گؤره ، هر اوشاق اوزون دیلینه و کیملیگینه احترام اولونان محیطده تعلیم آلماق حققینه صاحیبدیر. آنادیلی یالنیز ارتباط آراجی دئییل؛ انسانین روحسال ائویدور. اوشاغی بو ائودن محروم ائتمک، توپلومون روح ساغلیغینا دَرین و گیزلی ضرر وورار.
تورک قادینلار مرکزی بونا اینانیر کی، دوغولدوغو گوندن آنادیلینده دانیشماق و آنادیلینده تعلیم آلماق ایبتدایی ایللرین ایلک ایللریندن بیلیمسل، ائگیتیمسل و اخلاقی بیر ضرورتدیر. بو مسئله پداگوژی و اوشاق پیسیخولوقلارین اوزمانلیق ساحهسینه عایدیر.
بونونلا بیرلیکده، آنادیلینده ائگیتیم مسئلهسی تکجه ائگیتیمی اولماییب، عینی زماندا حقوقی و سیاسی بویوتلاری دا اؤز ایچینه آلیر.چونکو آنادیلینده ائگیتیم، توپلومون کولتورل و جمعی حقوقلارینین بیر حیسهسی حساب اولونور و عمومی سیاستلشمهنی طلب ائدیر.
بونا گوره، بو موضوعون مدنی و سیاسی دیالوگ ساحهسینده مطرح اولماسی طبیعیدیر. اما بو طلبین امنیتیلشدیریلمهسی و بیر تهدید اوخوکیمی بیر مسئلهیه چئوریلمهسی، یارادیجی دیالوگو محدودلشدیریر و ائگیتیم و توپلومسال آماجلارینین گرچکلشمه سینی ضعیفلدیر.
اوشاغین آنادیلینه حورمت ائتمک و اونو رسمیته تانیماق، سونوجدا اونون ذیهین و روحونا حورمت ائتمک دئمک دیر. ائله جه ده آنادیلینده ائگیتیم حقّینین انسان و مدنی حقوقلارین ان اؤنملی اساسلاریندان بیری کیمی قبول ائدیلمهسی، ائگیتیمده عدالتین و داواملی بیرلیکین گوجلندیریلمهسینه سبب اولور.
تورک قادینلار مرکزی ۱۸ فورال ۲۰۲۶
