بیانیه مرکز زنان تورک به مناسبت ۲۵ نوامبر
به مناسبت ۲۵ نوامبرروز جهانی منع خشونت علیه زنان
روز ۲۵ نوامبر، روز جهانی منع خشونت علیه زنان، یادآور تعهد جهانی برای پایان دادن به تمام اشکال خشونت مبتنی بر جنسیت است؛ خشونتی که در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، به شکلی ساختاری، فرهنگی و قانونی بازتولید میشود و زندگی میلیونها زن، دختر و دگرباش جنسی و جنسیتی را تحت تأثیر قرار میدهد.
خشونت خانگی؛ زخم پنهان، بحران فراگیر
خشونت خانگی در ایران همچنان یکی از گستردهترین اشکال نقض حقوق زنان است.
از خشونت کلامی و روانی گرفته تا حبس خانگی، ضربوشتم، سوءاستفاده اقتصادی و خشونت جنسی—این آسیبها در بسیاری از خانهها بدون ثبت، بدون پیگیری و بدون امکان خروج امن ادامه مییابد.
نبود قانون جامع حمایت از بازماندگان خشونت خانگی، کمبود پناهگاههای امن، نگاههای تبعیضآمیز فرهنگی و اقتصادیبودن وابستگی زنان، همگی موجب میشود بسیاری از زنان نتوانند خشونت را گزارش کنند یا از آن بگریزند.
افزایش نگرانکننده زنکشی و قتلهای ناموسی وخودکشی زنان بر اثر خشونت خانگی یا ازدواج اجباری
طی سالهای اخیر، موارد زنکشی و قتلهای ناموسی در ایران روندی افزایشی و هشداردهنده داشته است.
قتلهایی که اغلب ناشی از کنترل بر بدن، رفتار، روابط یا حتی «شبهه»های مبتنی بر ناموس است و در پارهای موارد بهدلیل قوانین ناکافی یا مجازاتهای سبک، بدون بازدارندگیِ لازم باقی میمانند.
این واقعیت تلخ که مرتکبان برخی قتلهای ناموسی میتوانند با مجازاتهایی سبک به زندگی عادی بازگردند، گویای ساختاری است که خشونت را نه فقط مجازات نمیکند، بلکه در برخی موارد به آن مشروعیت ضمنی میدهد.
خشونت ساختاری و دولتی علیه زنان
خشونت علیه زنان در ایران تنها به سطوح فردی محدود نمیشود؛ بلکه در سطح قوانین، سیاستها و بسترهای قدرت نیز تثبیت شده است.
نمونههای این خشونت ساختاری شامل:
• محدودیت و کنترل اجباری بر پوشش زنان
• برخوردهای خشونتآمیز و امنیتی در اماکن عمومی
• فشار و سرکوب علیه فعالان حقوق زنان
• تبعیض قانونی در دیه، ارث، طلاق، حضانت و سفر
• حذف زنان از بسیاری از عرصههای تصمیمگیری
• ایجاد فضای رعب و سرکوب بر بدن، صدا و حضور اجتماعی زنان
این شکل از خشونت دولتی بر زندگی زنان سایه انداخته و مهمترین عوامل بازتولید خشونت خانگی، اجتماعی و هویتی است.
خشونت علیه دگرباشان جنسی و جنسیتی
دگرباشان جنسی و جنسیتی در ایران نیز از خشونتهای چندگانه رنج میبرند؛
خشونتی که شامل طرد خانوادگی، تهدید، آزار اجتماعی، جرمانگاری روابط رضایتمندانه، نبود بهرسمیتشناختن حقوق و برخوردهای امنیتی است.
بسیاری از افراد LGBTQ+ بهدلیل ترس از واکنش خانواده و جامعه، ناچار به زندگی پنهانی هستند و دسترسی به حمایت حقوقی و روانی ندارند.
خشونت علیه آنان نیز بخشی از همان سیستم خشونت مبتنی بر جنسیت است که بر بدن و هویت افراد کنترل اعمال میکند.
مرکز زنان تورک در این روز جهانی بر اصول زیر پافشاری میکند:
1. تمامی اشکال خشونت جنسیتی—علیه زنان، دختران و افراد دگرباش—نقض آشکار حقوق بشر و مانعی جدی بر سر راه توسعه انسانی است.
2. قوانین تبعیضآمیز و ساختارهای سرکوبگر در ایران نقش اساسی در استمرار خشونت دارند و باید اصلاحات بنیادین در آنها صورت گیرد.
3. افزایش زنکشی و قتلهای ناموسی یک بحران ملی است و نیازمند اقدام فوری، قانونگذاری بازدارنده، حمایت اجتماعی و آموزش فراگیر است.
4. خشونت دولتی علیه زنان، از کنترل بر پوشش تا سرکوب مدنی، باید پایان یابد و با استانداردهای حقوق بشر جهانی جایگزین شود.
5. ایجاد نهادهای حمایتی واقعی، پناهگاههای امن، خطهای اضطراری، آموزش پلیس و دستگاه قضایی و حمایت روانی—از ضروریترین راهکارها برای مقابله با خشونت جنسیتی است.
6. همبستگی زنان با یکدیگر و همراهی آنان با جامعه دگرباشان، ستون اصلی مبارزه با خشونت و تبعیض است.
مرکز زنان تورک در کنار تمام زنانی که با خشونت روبهرو هستند—و در کنار تمامی دگرباشانی که تحت فشار و حذف قرار میگیرند—میایستد.
ما بر تعهد خود به مبارزه با خشونت، آگاهیبخشی، مطالبهگری برای برابری و حمایت انسانی تأکید میکنیم.
جامعهای آزاد و برابر تنها زمانی ممکن است که هیچ انسانی بهخاطر جنسیت، بدن، هویت یا گرایشش تهدید نشود.
مرکز زنان تورک
22 نوامبر ۲۰۲۵
