حئکایه دیسکورس کیمی: ادبی تنقید الناره آکیمووا کؤچورن: ویدا حشمتی حاضیرلایان: ادبیات سئونلر
اورخان حسنینین «Abyssalis» حئکایهسی آغری و ایشارهلری درینده گیزلنن متندیر. طالع سوژئتینده سیموول و آرخئتیپلر(کهن الگو) یئترینجهدیر. فلسفی-بدیعی هاواسینی بلکه ده، زیگموند فرویدون آتا کولتونا(آتا ارگیللیک/پدر سالاری) باغلاماق اولار. اوشاقلیق تراوماسی، یادداش فاکتورو، غملی، اومیدسیز خاطیرهلر، پسیکولوژیک دئپرئسیونلار(افسردگی) و س. آتا طرفیندن آتیلیب، آنا دلیخانادا اؤزونو آسیب، کئچمیش بوشلوق، گلهجک یوخلوغ ایچینده. اوغلونون آتاسی ایله صحبتی اثناسیندا معلوم اولور کی، آتاسی دا اؤز کئچمیشی و آتاسی اوچون داریخیر، هئچلیک آراسیندا وار-گل ائدیر.
اورخان حسنینین اوسلوبوندا ان مهم چالار دیلیمیزین پؤئیتیک(شاعرانه) امکانلاریندان اوغورلا یارارلانماسی، قهرمانلارینین داخیلی عالمینی تمکینلی و ایفادهلی اویون طرزی ایله آچماسیدیر. دیل واسطهلری خاریجی ائفئکت(تاثیر) و تاثیرات یاراتماقدان داها چوخ خصوصی منطقی گوجو اولان دلیل و اساسلارا چئویرلیر. بو حئکایهده ده یازیچی همین کیفیّتی قوروماغا چالیشیر. ایلک باخیشدا قهرمانین عؤمور مکانینین اوفوقلرینده داها آتا اوبرازینا یئر یوخدور:
«آتام منی چاغیراندا، آچیغی، تکلیفینی قبول ائتمک ایستهمهدیم. بوتون بونلار نهیه لازیمدیر؟ دئدی، گل، گؤروشک، دانیشاق، آنجاق نه دانیشاجاغیق؟ هر شئی اوزون زمان اؤنجه دانیشیلیب قورتاریب».
آمما گئدیشات زامانی آیدین اولور کی، هله باغلار دیریدیر. قهرمانین دنیز کنارینا، آتاسی ایله گؤروشه گتیرن، هر سیتواسییادا(وضعیت/شرایط) اؤزو ایله آتاسی آراسیندا اوخشارلیقلار قورماغا وادار ائدن ایچیندهکی او باغلیلیقدیر. اونون متافوریک-سیموولیک (استعاری-نمادین) یادداشیندا کئچمیشله باغلی هر شئی یوکسک ایشلنمه درجهسینه مالیکدیر. بوتون متن بویو یادداش کؤهنه یارا کیمی سیزیلداییر:
«بوتون دونیانی گزیب آیاقدان سالدیم، بو ساحیلی و بو شهری همیشه اوزومله گزدیردیم.
– سنی بورا یادداشیندان باشقا هیچ نه باغلامیر.
– بهیم یادداش ائله – بئله شئیدیر؟»
ائله قهرمانا دا عذاب وئرن خاطیرهلری، کئچمیشیدیر. آتاسی ایله دیالوگوندا، اونا هر باخدیغیندا ایشه دوشن یادداش ائلئمانتلاری(عناصر) داخیلی سسین کؤمکلیغی ایله آچیلیر. بو داخیلی سس آتدیمباشی اوبرازین دوشونجهسینده، داورانیش و روحوندا عکس- صدا وئریر:
«بیرینجی گؤروشده قارنینین بؤیوک اولدوغونو حیس ائلهمهمیشم. اؤزونو بیاض پولو کلاسیک(یقهسی آغ اولان پالتار) گئیمینین آلتیندا یاماندا گیزلهمیشدی. نه دئمهلی؟ گیزلنمهیی یاخشی باجاریر».
اورخان حسنینین نثر دیلی اوچون خاراکتئر اولان مزییتلردن بیری ده ان مینیمال پارچالاردا سیتواتیو(خاص وضعییّت) مقاملارینا وورغو ائتمهسیدیر. او مقاملار کی، کونکرت(مشخص) اونسیّت مضمونوندان علاوه اوبرازین کئچمیشی ایله اوغورلا موتیولنیرلر:
«چیگینلری آغیر بیر یوک داشیرمیش کیمی چؤکوب. قوجالیق اؤزونو یاواش-یاواش بدنینده بروزه وئریر. جاوانلیق شکلینی گؤرمهمیشم دئیه، نه وقتسا جاوان اولدوغونو تصوّر ائلهمک چتیندیر».
بو حئکایه اصلینده، قهرمانین اؤز طالعینه موقعیینی معینلشدیرن معنا استرکتورلارینین(ساختار) آچیلماسی دئمکدیر. متنده اوچ یاش سنینی سیموولیزه ائدن – اوشاقلیق، گنجلیک و قوجالیق قارشیلاشدیریلیر، قورولان و داغیدیلان قصر – اومیدلرین اووولوب تؤکولمهسی، گؤروش – آیریلیق، دوندورما ایستهیی – اؤلومون میستیک(رازلی، عرفانی) ایشارهسی کیمی هر بیری مجهوللوغا مُنجردیر. بلکهده رئال اولان یازیدیر کی، قهرمان دا بونو (اؤلومسوزلویو!) سئچمکله عؤمور متنینی ابدیلشدیرمهگه چالیشیر:
«- آخی یازماغا دگرلی نهیین وار؟
دوغوردانمی، دانیشماق ایستهدیکلری بونلار ایدی؟
آنام اؤزونو دلیخانادا آسیب. یازماغا دگرلی شئییم بودور».
آمما مؤلف قهرمانین تراوماتیک عذابلارینی، داخل قونفلیکتینی(اختلافینی) دیرینلهشدیرسهیدی، داها ایری پلانلارلا، پسیکولوژیک راکئورس(منابع) و میزانلارلا اؤتورمگه چالیشسایدی پسیکولوژیک ائفئکت یاراداردی. حالبوکی آتاسینین سویوقلوغو، بیگانهلیک آلتیندا گیزلنن اضطرابلاری داها توخوناندیر و تحتالشعورا بیرباشا ایشلهییر.
حکایهده رفرئن(اشاره)کیمی وئریلن اؤسكورک سسلری چوخ یاخیندا اولان اؤلومون مجادلهسی کیمی معنالانیر. بلکه اؤز «قضا-قدری» آتاسینین اورگینه دامدیغینا گؤره اوغلونو دوندورما آلماغا گؤندریر (اؤلوم آیاغیندا اولان اؤز آتاسی دا اوندان دوندورما ایستهمیشدی). گئری قاییدان قهرمان اوشاقلارین قوردوغو قصرین داغیلدیغینی گؤرور. بو داغیلما یاشانمامیش اوشاقلیغین، یاریمچیق قالمیش دویغولارین، اووولوب تؤکولموش آرزولارین رمزی اولاراق مودئللشیر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
