قاچاق سلیمان کیمین تانینان قادین

قاچاق سلیمان آدی ایله 200 دن چوخ قاچاقا رهبرلیک ائدن گولسوم 1861 جی ایلده شمکیر رایونونون سرخان کندینده آنادان اولوب. گولسوم کندین آغ ساققاللاریندان ساییلان امیرقولو کیشینین بؤیوک قیزی ایدی . امیر قولو کیشینین اوندان باشقا 6 اوغلو و بیر قیزی دا واردی. آئیله کاسیب اولدوغو اوچون گولسوم ایمکانلی آداملارین ائوینده خیدمتچی کیمی چالیشیردی. 18 یاشلی قیزی قارداشلاری ایشلمیه قویماسالار دا، او آئیله سینه دستک اولماق اوچون چالیشماغا اوستونلوک وئریردی. قاپیا بیر نئچه دفعه ائلچی گلسه ده، جهیز توپلاماق ایمکانلاری اولمادیغی اوچون امتنا ائتمیشدی.

بو حیات بئله دوام ائده جکدی. لاکین گولسومون حیاتینی دئیشن مودهیش گون اولماسایدی. ایکی ایلدن چوخ مالیات وئرمه دیکلرینه گؤره اجرا مامورو و کدخدانین اونون ائوینه گلرک آئیله سینین قارشیسیندا آتاسینی تحقیر ائتمه سی بیر یانا، قاینار سماوری امیرقولو کیشینین کوریینه سارییب ظولم ائتمه لرینه دؤزه بیلمین گولسوم ائوین ایچینده پنجره دن گوله ایله  ایجرا مامورونو وورور. همچنین بونو گؤروب قاچماق ایستین کدخدانی دا گوله ایله وورور. هر ایکیسی اؤلور. بو حادیثه اونون حیاتینی دئشدیریر. سحری گون حؤکومت آداملاری کندی محاصره ی آلیب قاتیلی طلب ائدیرلر، قارداشلارینین قاباغا دوشوب آسیلماسینا راضی اولمایان گولسوم اونلاردان بیرینین پالتارلارینی گیینیب ائودن قاچیر و مئشه ده گیزلنیر. خبر گؤندریر کی، ایجرا مامورو و کدخدانی او ووروب، هئچ کیمده گوناه آختارماسینلار.

او زامانلار قاچقلیق ائدن کربلایی عسگر، مشدی یولچو و بایرام قولو بو حادیثه نی ائشیدیب قیزین آردینجا مئشه یه گلیرلر. مئشه ده کیشی پالتارلاریندا بیرینی گؤروب آدینی سوروشورلار. “آدیم سلیمان” دی دئییب اونلاری ایناندیران گولسوم یالاندان آند ایچیر کی، اونلارین آختاردیغی گولسوم اونون باجیسی دیر.

سونرا گولسوم شمکیر اراضی سینده باشچی سی چاغغال سلیم اولان دسته ی قوشولور. لاکین سلیمین فیکری چوخلو مال دؤولت توپلاییب ایرانا قاچماق ایدی. بونا گؤره کاسیبلارین دا قارشیسینی کسیر، اللرینده اولان قالانی آلیردی. بو ایسه گولسومون خوشونا گلمیردی. چاغغال سلیمین اؤز دوستونواؤلدوروب قیزیل، گوموشونواله کئچیرمه سی و بیر چوبانین سوروسونو آپاریب گؤیچه ده ساتماسینی گؤرن گولسوم داها بونا دؤزمور، چاغغال سلیمین یئمه یینه بیهوشی دارو قاتیر و سونرا دا باشینی کسیر. داها سونرا کرمین دسته سینه قوشولور. کرم اونو دوستو آغ سیده تاپشیریر. قورخولو بیر دؤیوشده سلیمان ایگید بیر شاهین کیمی بؤیوک بیر هنر گؤستریب دوستلارینی قارا قورخودان چیخاریر.

او تکجه چار مامورلارینا، بیکلره، ایجرا مامورلارا قارشی دئییل، عینی زاماندا، یئرلرده اهالینی چاپیب تالایان یئرلی مامورلارا، همچنین آزغین قولدور دسته لرینه قارشی دا آمانسیز موباریزه آپاریردی. سلیمانین بو موباریزه سی آرتیق قفقاز جانشینلیگینده بؤیوک ماراغا سبب اولموشدو.

قاچاق سلیمان، مختار بیک کیمی آد-سان قازانان گولسومون قهرمانلیق لارینی گؤرن قاچاقلار اونو باشچی سئچیرلر. سلیمان آرتیق حؤکومتین گؤزونده تهلوکلی قاچاق ایدی. دفعه لرله ژاندارما و قازاقلارلا دؤیوشده غلبه قازانان گولسوم غیابی اونا دستک اولان قاچاق کرمله گؤروشمک اوچون گئجلیکله آراز چایینی کئچیب گونئی آزربایجانا گئدیر. لاکین یئمک یئدیکلری یئرده  قاراسوران (ایرانین آساییش قووه لری) گلدیینی گؤروب، آتیشمایا باشلاییرلار. بو زامان او اسیر دوشور. اونو زیندانا سالیرلار. همین واخت قاچاق کرم ده ایران دایاشاییردی. مسئله نی اونا دانیشیرلار. کرم اونون یانینا گئدیرو اونونلا تانیش اولور. بو چتین وضعیت دن اونو قورتاریر. حتی کرم ده اونون بیر قادین اولدوغونو بیلمیر. بیر آزربایجانلی هم یئرلیسی کیمی اونا کمک ائدیر. کرم سلیمانی آزادلیغا چیخاردیغدان سونرا بوتون دسته نی اؤز ائوینه دعوت ائدیر. بوردا گولسوم قاچاق سلیمان آدیندان ایستیفاده ائدن قادین اولدوغونو کرمه اعتراف ائدیر.  1890جی ایلده کرم اونو ایراندان اؤز یئرینه گؤندریر. سلیمان کرم آدیندان بیر چوخ ایشلر گؤرور. کرم تیفلیسدن گنجه ی بیر واگن دوستاق، بیر واگن دا پول گؤندریلدیگی حاقدا سلیمانا معلومات گؤندریر و بیلدیریر کی، گورجو دوستلارینین خواهیشی وارکی قطاردا سیاسی بیر دوستاق وار. مطلق اونو خیلاص ائتمک لازیم دیر.

عملیات چوخ اوغورلو باشا چاتیر. دوستاق آزاد ائدیلیر، پوللار گؤتورولور. سوسو جوقاشویلی ده سلیمانین دسته سینه قوشولور. یئدی آی بو دسته ده اولوب سوسو. بیر خیلی عملیاتلاردا دا ایشتیراک ائدیب.

سوسو پول گوجونه قاچاق گولسوم ایله بیرگه متخ قالاسیندان خیلی قاچاق آزاد ائدیر. بیر دفعه مئشه یه گلن روس کوماندیرگولسومله صحبت ائدیر. کوماندیر اونون اوزه چیخماسینی و چار اوردوسویلا تلتیف ائدیلمه سینی تکلیف ائدیر. بوتون ائتدیکلرینین باغیشلایاجاغینی و توخونولمازلیق وئریلجگینی وعد ائدیر. بونا گولسوم بئله جواب وئریر: “منه روس چارینین هئچ بیر اوردینی و تکلیفی لازیم دئییل، من پادیشاهیم کیمی اونو قبول ائتمیرم. اؤز پادیشاهیم اولسا، من قاچاق اولمازدیم”.

اما سوسو دا سوسو ایدی. قاچاق سلیمانین قادین اولدوغونو بیلیر.عمومیتله، جمعا اوچ نفر بیلیب بونو کرم، اسکیپیرالی قاچاق اوسوب و سوسو جوقاشویلی-استالین. قاچاق کرمین گؤستریشی ایله پوللارین بیر قیسمی اورمیه ده کاظیم خان حرکتی اوچون گؤندریلیر.قالان حیصه سی ایسه مختلیف آدلارلا روسیه و تورکیه بانکالارینا یاتیریلیر.

بوندان سونرا قاچاق کرم اونون ترکیه یه گئتمه سینی تاپشیریر. بیر مددت بیتلیسده یاشادیغدان سونرا ائشیدیرلر کی، روسیادا چئوریلیش اولوب، آزربایجاندا دا دئیشیکلیک وار. ائولرینه قایدیرلار.

قاچاق دوستلاری آنجاق بوندان سونرا سلیمانین گولسوم اولدوغونو بیلیر، اونون جسارتینه، مردلیگینه حیران اولورلار. 1901جی ایلده کرم گولسومه قاچاقچیق ائتمگه قاداغان ائدیر. آئیله واوشاق صاحیبی اولماسینی ایسته ییر. اؤز کندینه قاییدان گولسوم بورادا ایسماعیل آدلی بیر کیشیه اره گئدیر. ایسماعیل دول ایدی و دؤرد اوشاغی واردی. بوندان سونرادا اونلارین  آلتی اوغلو ایکی قیزلاری اولور.

بولشئویکلر ایلک زامانلار گولسومه توخونمورلار. لاکین ارمنی لر گولسومه گون وئریب ایشیق وئرمیرلر. نهایت 4 ارمنی میلیسی گلیب اونون حامیله گلینینی زورلا ایشه آپارماغ ایستینده، الینه سیلاح آلان گولسوم میلیسلرین دؤردونو گوله لییر. اونو حبس ائدیرلر. او محکمه زامانی استالینه خبر گؤندریلمه سینی طلب ائدیر. بو خبر باقیرووا چاتاندا استالین معلومات گؤندریرکی، بیر قادین قتل تؤره دیب، لاکین مطلق رهبره خبر گؤندریرکی، اونو شخصا تانییر. بونو ائشیدن استالین درحال باقیرووا زنگ وورور و امر ائدیرکی، گولسومو آزاد ائتسینلر. اوغلونو دا کولخوز صدری قویسونلار. چونکو او قادین اونون ان یاخین دوستودور. بو زامان میکویان استالینه دئییر کی، آخی قادین قاتیل دیر، 300 دن چوخ ارمنی اؤلدوروب. استالین بونو ائشیدیب حیرصله دئیرکی، چتین گونلرده 7 آی بو قادینین چؤرگینی یئییب، حمایه سینده اولوب. بئله دوست هر شئیدن دیرلی دیر. دئییلنه گؤره، گولسوم101 ایل عمور سوروب، 1962جی ایلده دونیاسینی دئیشیب. اونون قبری شمکیرین سارخان کند قبریستانلیغیندادیر.

مؤلف: زائور علیئو، سیاسی علملر اوزره فلسفه دکترو

کؤچورن: تورک قادینلار مرکزی