روایت زنان تاکسیران در ایران از خشونت، تبعیض و کلیشههای جنسیتی
ویدئوی منتشرشده از درون خودروی یک رانندهتاکسی زن، گوشهای از خشونتی را که زنان فعال در این شغل تجربه میکنند به نمایش گذاشت. مسافران مرد به خود اجازه میدهند با او شوخی جنسی کنند، هویت و شغلش را زیر سؤال ببرند و به او پیشنهاد رابطه بدهند. زنان رانندهتاکسی، به طور روزمره با ناامنی روانی و فیزیکی مواجهاند و علاوه بر دشواریهای فیزیکی این شغل، باید با کلیشههای اجتماعی نیز کلنجار بروند و برای تثبیت خود در شغلی که مردانه تلقی میشود به طور مضاعف تلاش کنند. یک زن راننده اسنپ در تهران به «کار بدون آزار» میگوید دائماً با متلکپرانی مردان مواجه است و وقتی در چارچوب سرعت مجاز حرکت میکند با عباراتی چون «برو کون بچه بشور» و «برگرد به همان آشپزخانه» مواجه میشود.
او میگوید از سوی مسافران نیز دائماً با پرسش و اظهارنظر درباره چرایی فعالیت در این شغل مواجه میشود. رئیس سازمان تاکسیرانی با اشاره به شأن زنان گفته، برای زنان تاکسیران باید جابهجایی خانمها و دانشآموزان مدارس دخترانه در اولویت قرار بگیرد.
🌸یافتههای نتایج تحقیقی در دانشگاه کارولینای جنوبی حاکی از آن است که زنان غالباً در شرایطی به اشتغال در حوزه رانندگی روی میآورند که در پی کسب درآمدی افزون بر شغل اصلی خود باشند، در دورههای میاناشتغالی قرار گرفته باشند، یا امکان دسترسی به فرصتهای شغلی دیگر برای آنان فراهم نشده باشد. افزون بر این، به دلیل تمایل کمتر زنان به رانندگی در ساعات پایانی شب، شکاف دستمزدی میان زنان و مردان در این حوزه قابل مشاهده است.
از مشکلات رانندگان زن اسنپ این است که سفرهای کمتری به آنها ارجاع داده میشود و اکثر سفرها به رانندگان مرد فرستاده میشود و این مسئله راندمان کاری زنان راننده را پایین میآورد. زنی دیگر که برای کمکخرج دانشگاه خود به این شغل روی آورده با اشاره به برخوردهای مردسالارانه، فشارهای نگاه مردان و احساس ناامنی میگوید اسنپ هیچ پشتیبانی دقیق و مناسبی در این زمینه انجام نمیدهد و در واقع اصلاً راهکاری برای جلوگیری از خشونتها و تبعیضها ندار.
🌸«زنان را سوار کن، امن بمان»
یکی از مهمترین نقدهایی که به سیاستهای تفکیک جنسیتی وارد میشود، آن است که چنین اقداماتی عملاً زمینه را برای بازتولید و تثبیت تبعیضهای ساختاری علیه زنان فراهم میسازد. بهعنوان نمونه، جداسازی جنسیتی در محیطهای کاری میتواند به تقسیمبندی ارزشی میان وظایف و نوعی تقسیم کار جنسیتی منجر شود: امور «مردانه» و «دارای اعتبار و پرستیژ» به مردان سپرده میشود، درحالیکه زنان به حاشیه رانده شده، از فرایندهای تصمیمگیری و عرصههای کلیدی کنار گذاشته میشوند.
چنین تفکیکی جایگاه حرفهای زنان را تضعیف میکند و در نتیجه، دستمزد کمتر و فرصتهای محدودتر برای آنان قابلتوجیه جلوه داده میشود.
بازتولید سرمایهگذاری نابرابر در خدمات از طریق ایجاد سیستمهای موازی که اغلب از منابع و امکانات کمتری برخوردارند و تشدید انزوای اجتماعی زنان و محدودکردن حق آنان در انتخاب آزادانه مکانها و موقعیتهای اجتماعی از دیگر آثار تفکیک جنسیتی است.
🌸جداسازی و بازتولید کلیشههای جنسیتی
هر بار که گزارشی از ناامنی در فضای عمومی، خشونت خیابانی یا قتل در وسایل حملونقل منتشر میشود، یکی از نخستین پاسخها طرح ایده تفکیک جنسیتی است؛ چه برای زنان تاکسیران و چه برای زنان مسافر.
تفکیک جنسیتی در واقع سایهسازترین و سطحیترین پاسخ به مسئلهای پیچیده و ساختاری است: خشونت علیه زنان.
🌸سیاستگذاران بهجای تمرکز بر راهکارهای بنیادین ـ از جمله آموزش و فرهنگسازی عمومی، بازنگری در هنجارهای مردسالارانه، اصلاح رویههای قضایی و تصویب قوانین حمایتی مؤثر ـ با تفکیک جنسیتی، بار اصلی مسئولیت محافظت را به دوش خود زنان میاندازند. یعنی بهجای مواجهه با نابرابریهای ساختاری و آموزش مسئولیتپذیری مردان، تمرکز بر محدودسازی زنان قرار میگیرد و توجه از ریشههای خشونت جنسی منحرف میشود.
✅سیاست تک جنسیتی کردن فضاها، در عمل کلیشههای جنسیتی را تقویت میکند: زنان باید پنهان شوند و از معرض دید مردان کنار روند تا از خشونت در امان بمانند، و مردان بهعنوان سوژههای ذاتاً خشونت گر و اصلاحناپذیر معرفی میشوند که تنها باید زنان را از آنان دور کرد. چنین نگرشی نهتنها به بهبود وضعیت منجر نمیشود، بلکه با طبیعی جلوهدادن خشونت و حذف زنان از عرصههای عمومی، چرخه تبعیض و نابرابری را بازتولید میکند.
#امنیت_زنان
#اشتغال_زنان
#تفکیک_جنسیتی
#زنان_فضای_شهری
