آموزش دختران؛ دستاورد زنان مشروطه، نه رضا خان
یکی از بزرگترین تحریفهای تاریخ معاصر ایران این است که آموزش دختران را «هدیه پهلوی اول» معرفی میکنند. این روایت، که از سوی رسانههای جریانهای سلطنتطلب و ایرانشهری ترویج میشود، با هدف سفیدنمایی دیکتاتوری و بازنویسی تاریخ به سود اقتدارگرایی و بازتولید دیکتاتوری ساخته شده است. اما اسناد تاریخی روشن میسازد که مدارس دخترانه سالها پیش از سلطنت رضا شاه و در دل جنبش مشروطه شکل گرفتند.
مدارس نوین در ایران نخستین بار با کوشش میرزا حسن رشدیه در تبریز بنیان گذاشته شد. او در اواخر قاجار، با وجود مخالفتهای شدید سنتگرایان، مدرسهای مدرن برای پسران تأسیس کرد و راه تازهای در آموزش گشود. اگرچه برخی مورخان بر این باورند که رشدیه قصد داشت مدارسی نوین برای دختران نیز تأسیس کند، اما همان مدارس پسرانه او نیز با مخالفت و هجوم ارتجاع مذهبی روبهرو میشد. اما بعدها در زمینه آموزش دختران، این زنان پیشرو بودند که با شجاعت راه را باز کردند: بیبی خانم استرآبادی با مدرسه دوشیزگان در ۱۲۸۵، طوبی آزموده با مدرسه ناموس در ۱۲۸۶، صدیقه دولتآبادی با مدارس و نشریه «زبان زنان» در اصفهان، و مریم عمید (مزینالسلطنه) با تأسیس مدرسه و انتشار مجله «شکوفه».
آمار همان سالها نشان میدهد که در ۱۲۹۱ خورشیدی، تهران دستکم ۶۳ مدرسه دخترانه با بیش از ۲۵۰۰ دانشآموز داشت. همه اینها سالها پیش از قدرتگیری رضا شاه در دوره قاجار شکل گرفته بود.
رضا شاه تنها این روند را به زیر چتر دیوانسالاری آورد و آن را به نام خود ثبت کرد. تناقض تلخ آنجاست که او همزمان بسیاری از روشنفکران و فعالانی را که زمینهساز آموزش نوین بودند، سرکوب و حذف کرد. او وارث دستاوردهایی بود که جامعه و بهویژه زنان شجاع مشروطه ساخته بودند، نه خالق آنها.
امروز جریانهای اقتدارگرا و رسانههای سلطنتطلب و محافل نزدیک به جریان ناسیونالیسم افراطی فارس (ایرانشهری)، با روایتهای تحریفشده میکوشند دیکتاتوری گذشته را بازسازی و رضا شاه را ناجی مدرنیزاسیون معرفی کنند. در حالی که واقعیت این است که آموزش دختران در ایران حاصل مبارزه زنان و اراده تجددگرایان بود، نه لطف یک حکومت استبدادی که خود میراث مشروطه را تخریب کرد. بررسی منصفانه تاریخ نشان میدهد که این مسیر را جامعه و زنان آزادیخواه و تجددگرا هموار کردند و رضا شاه صرفاً بر موج این دستاوردها سوار شد.
آراز نیوز
