چرا با روز دختر تقویم ایران مخالفیم؟

TEHRAN, IRAN 13/11/11 - A group of third-graders, at a very highend private school in northern Tehran, play 'Sangsar' (stoning), a similar game to dodgeball, except that kids would line up against the ball and one person would shoot out the ball at other. According to Islamic Shi’a law in Iran, when a girl turns nine years old she is considered to be mature enough to take on life and her religious responsibilities. But the definition of these responsibilities varies throughout the country.

در تقویم جمهوری اسلامی ایران، روز تولد فاطمه معصومه، خواهر علی ابن موسی الرضا امام هشتم شیعیان به عنوان روز دختر برگزیده شده است. چند سالی است که این روز در میان خانواده‌های ایرانی شهرت و رواج بیشتری پیدا کرده و بسیاری این مناسبت تقویمی برای تبریک به دختران خردسال یا نوجوان استفاده می‌کنند. در مقابل، فعالان حقوق زنان و فمینیست‌ها به انتخاب این روز به عنوان روز دختر اعتراض دارند و معتقدند نامیدن روز تولد فاطمه معصومه به عنوان روز دختر، مبنای نادرستی دارد و آن چیزی نیست جز تاکید سیاستگذاران فرهنگی جمهوری اسلامی بر «باکرگی». اما مبنای این اعتراض‌ها چیست؟

فاطمه مشهور به حضرت معصومه دختر امام هفتم شیعیان و خواهر امام رضاست. .به گفته ذبیح‌الله محلاتی در کتاب ریاحین الشریعه (رَیاحینُ الشَّریعَه کتابی به زبان فارسی است که به معرفی زنان دانشمند شیعه می‌پردازد)، اطلاعات چندانی درباره زندگی فاطمه معصومه در دست نیست؛ ازجمله تاریخ تولد و وفات، میزان عمر، اینکه چه زمانی از مدینه حرکت کرده و آیا پیش از کشته شدن برادرش علی بن موسی وفات کرده است یا پس از آن، در تاریخ ثبت نشده است.

گفته می‌شود پدر او، امام کاظم پیوسته در زندان هارون الرشید به سر مى‌برد و سرانجام در همان زندان، هنگامى که دخترش ۱۰ ساله بود، کشته شد و از آن زمان به بعد معصومه تحت مراقبت برادرش علی ابن موسی الرضا قرار گرفت.

در پى اصرار و تهدید مأمون عباسى سفر علی ابن موسی به مرو انجام شد و او بدون این که کسى از بستگان خود را همراه بیاورد راهى خراسان شد. فاطمه معصومه یک سال بعد، برای دیدار برادر به همراه عده‌اى از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حرکت کرد و وقتی به قم رسید یا بر اثر اندوه یا بر اثر مسمومیت از زهر بیمار شد و پس از ۱۷ روز زندگی در این شهر از دنیا رفت. این خلاصه اطلاعات تاریخی مختصری است که درباره این شخصیت مورد احترام شیعیان در دست است.

تنها نکته دیگری که درباره زندگی او می‌دانیم، این است که به نوشته کتاب ریاحین الشریعه، معلوم نیست معصومه ازدواج کرده است یا نه، و فرزند داشته است یا نه. تنها مشهور است که هرگز ازدواج نکرده و دلایلی هم برای ازدواج‌نکردنش ذکر کرده‌اند؛ ازجمله گفته‌اند: او به جهت آن، ازدواج نکرد که همتایی برایش پیدا نشد یا چون پدرش وصیت کرده بود که هیچ‌یک از دخترانش ازدواج نکنند: هرچند چنین سفارشی در وصیت‌نامه‌ای که کلینی در کافی از امام هفتم شیعیان نقل کرده، نیامده است.

کوتاه اینکه در منابع شیعیان جر تعاریف و تعارفات درباره رسالت زینب گونه فاطمه معصومه و تقوا و پاکدامنی او اطلاعاتی منتشر نشده است. با این حال، او به عنوان کسی که ازدواج نکرده، نماد «دختران» شیعه مسلمان و الگوی آنها خوانده شده است. از یاد نبریم که جمهوری اسلامی، فاطمه زهرا دختر پیامبر اسلام را به عنوان الگوی زنان مسلمان می‌خواند و در تقویم هم روز تولد او را «روز زن» و مادر نامیده و با توجه به آنچه که در مناقب او و در تاریخ زندگی‌اش بیان می‌کند، قاعدتا جامع خصلت‌هایی باید باشد که جمهوری شیعه اسلامی برای عموم زنان جامعه می‌پسندد. اما چرا جمهوری اسلامی میان دختر بودن و زن بودن تفاوت قایل شده و این تفاوت را با برگزیدن روز تولد یک زن ازدواج نکرده برجسته کرده؟ اینکه حاکمیت جمهوری اسلامی برای دختران روز تولد غیرمستند کسی را انتخاب می‌کند که مهم‌ترین دانسته تاریخی درباره او در ارتباط با جنسیتش، ازدواج نکردنش است، به جز تاکید بر مفهوم باکرگی به عنوان معیار و مصداق «پاک بودن» و «عفیف بودن» چه معنای دیگری می‌تواند داشته باشد؟ فاطمه معصومه، جز دختر پدر و خواهر برادر بودن و ازدواج نکردن، چه ویژگی خاصی داشته که یک دختر باید او را به عنوان الگو و روز تولدش را به عنوان روز دختر بپذیرد؟

فعالان حقوق زنان این نام‌گذاری‌ را زیر سوال می‌برند چون تکرار و پذیرش چنین روزی به عنوان روز دختران، تقویت کننده تفکر ناموس پرستی است که به باکرگی اعتبار می‌بخشد. تفکری که در آن حق زن بر بدن خود به رسمیت شناخته نمی‌شود و زن بر اساس داشتن یا نداشتن بکارت که از نظر فیزیولوژیک افسانه‌ای بیش نیست، پاک یا ناپاک، ارزشمند یا بی‌ارزش خوانده می‌شود و عناصر ذکور خانواده مانند پدر و برادر و همسر بر مبنای آن، می‌توانند دست به خشونت تا حد قتل ببرند. ما درباره جامعه‌ای سخن می‌گوییم که هر روز در آن خشونت و قتل ناموسی اتفاق می‌افتد و مبنای بسیاری از این خشونت‌ها چیزی نیست جز کنترل کامل بدن و هویت زنانی که با تعاریف باکرگی، عفاف یا پوشش مورد تایید عرف، فرهنگ یا مذهب نمی‌خوانند.

واقعیت زندگی دختران ایرانی آن چیزی است که در کتاب‌های درسی، در سطح جامعه و در قانون مشاهده می‌شود. تشویق دختران به پذیرش نقش‌های غیرموثر، تبعیض جنسیتی در آموزش، تحمیل پوشش و کنترل بدن، محرومیت از حمایت قانونی در مقابل خشونت و تبعیض و تقلیل دادن نقش آنها به عناصر تزیینی و رمانتیک در محیط خانه. ترکیبی که ساختار سیاسی جامعه با استفاده از آن شدیدترین خشونت‌ها را علیه همین موجوداتی که در روز دختر«هدیه خدا» و «لبخند خدا» خوانده می‌شوند، توجیه و ترویج می‌کند.

به همین دلایل است که ما با روز دختری که الگویش وابستگی صرف به مردان، سرکوب خواسته‌های یک جنس، در خدمت یک جنس دانستن جنس دیگر یا ستایش تعلقات خانوادگی به بهای زیرپا گذاشتن فردیت و استقلال یک زن باشد مخالفیم.. ما گمان می‌کنیم دختران برای ستوده شدن، باید با معیارهای دیگری که با ارزش‌های جهان مدرن سازگاری داشته باشد، سنجیده شوند: معیارهایی مانند عزت نفس، استقلال، حضور اجتماعی، رعایت کرامت انسانی و اخلاقی و به رسمیت شناخته شدن حقوق اساسی‌شان. برای ارائه الگویی مبتنی بر جنسیت، دست‌کم باید زنی را معیار دختران امروز قرار داد که از کلیشه‌های جنسی رسته، کسی فراتر از تصویر فانتزی و رمانتیزه دخترکانی که منتظر شاهزاره قصه‌ها نشسته‌اند، کسی که زندگی‌اش در مردان و برای مردان زندگی‌اش خلاصه نشده باشد: زنی نه قربانی ارتجاع، نه اسیر کلیشه‌ها.

واقعیت زندگی دختران ایرانی آن چیزی است که در کتاب‌های درسی، در سطح جامعه و در قانون مشاهده می‌شود. تشویق دختران به پذیرش نقش‌های غیرموثر، تبعیض جنسیتی در آموزش، تحمیل پوشش و کنترل بدن، محرومیت از حمایت قانونی در مقابل خشونت و تبعیض و تقلیل دادن نقش آنها به عناصر تزیینی و رمانتیک در محیط خانه. ترکیبی که ساختار سیاسی جامعه با استفاده از آن شدیدترین خشونت‌ها را علیه همین موجوداتی که در روز دختر«هدیه خدا» و «لبخند خدا» خوانده می‌شوند، توجیه و ترویج می‌کند.

به همین دلایل است که ما با روز دختری که الگویش وابستگی صرف به مردان، سرکوب خواسته‌های یک جنس، در خدمت یک جنس دانستن جنس دیگر یا ستایش تعلقات خانوادگی به بهای زیرپا گذاشتن فردیت و استقلال یک زن باشد مخالفیم.. ما گمان می‌کنیم دختران برای ستوده شدن، باید با معیارهای دیگری که با ارزش‌های جهان مدرن سازگاری داشته باشد، سنجیده شوند: معیارهایی مانند عزت نفس، استقلال، حضور اجتماعی، رعایت کرامت انسانی و اخلاقی و به رسمیت شناخته شدن حقوق اساسی‌شان. برای ارائه الگویی مبتنی بر جنسیت، دست‌کم باید زنی را معیار دختران امروز قرار داد که از کلیشه‌های جنسی رسته، کسی فراتر از تصویر فانتزی و رمانتیزه دخترکانی که منتظر شاهزاره قصه‌ها نشسته‌اند، کسی که زندگی‌اش در مردان و برای مردان زندگی‌اش خلاصه نشده باشد: زنی نه قربانی ارتجاع، نه اسیر کلیشه‌ها.

*امسال سوم تیر  22 June مصادف با روز دختر در تقویم جمهوری اسلامی است.

Radozamaneh

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آحرین مطالب